De reliekentuinen van Bentlage

De belangrijkste kunstwerken uit de voormalige kloosterkerk zijn de twee reliekentuinen van Bentlage. 500 jaar geleden versierden nonnen van de cisterciënzerorde in het klooster Bersenbrück de reliekschrijnen van de kruisheren van Bentlage met relieken. Deze relieken versierden ze met kunstzinnige bloemen, sculpturen en pailletten. De symbolische waarde van deze heilige overblijfselen is nauw verbonden met de spiritualiteit van de kruisheren.

Op de reliekschrijnen is een ensemble van paradijstuin en Calvarieberg afgebeeld. De kruisiging in het midden belichaamt zowel het hout van de boom van de kennis van goed en kwaad uit het Hof van Eden, als het hout van het kruis waaraan christus zijn offerdood stierf om de mensheid van de erfzonde te verlossen. Het symboliseert het alfa en omega van de heilsgeschiedenis.

Schedels, botten en andere secundaire relieken van de heiligen zijn hiërarchisch om het kruis geordend. Op perkamentstrips (cedulae) is naast iedere reliek de bijbehorende naam van de heilige geschreven. De relieken liggen dicht bij elkaar en zijn ingebed in een vlakke geïllustreerde paradijstuin, vervaardigd van handgemaakte bloemen. Bovendien bevatten de reliekschrijnen ook edelstenen zoals bergkristal, granaat, koraal, zoetwaterparels, gemmen en zilveren pailletten.

 

In een machtig vertoon overwinnen de "bloeiende botten" (Arnold Angenendt) de dood en dringen alle verschrikkingen die daarmee te maken hebben naar de achtergrond. De grote hoeveelheid bloemen en planten rondom het kruis symboliseren niet alleen het lenteachtige ontwaken van het nieuwe leven, maar zijn tegelijkertijd ook relicten van het aardse leven van de heiligen die direct verwijzen naar deze heiligen die nu bij God in het paradijs zijn.

Op die manier verkondigen de reliekschijnen aan de beschouwer meer dan alleen de boodschap van het eeuwige leven. De schrijnen zijn ook een aardse representatie van de heerlijkheid van het hemelse paradijs die slechts op spiritueel niveau te bevatten is. Daarnaast sterken ze de toeschouwer in zijn opvattingen over de eschatologie, het beloofde einddoel van zijn.  

Preservatie en restauratie

Na de opheffing van het klooster in 1803 werden de kunstwerken van de kloosterkerk het persoonlijk eigendom van de hertog van Loos-Corswarem. De twee reliekschrijnen werden overgedragen naar de kapel van het kasteel die in 1827 opnieuw was ingericht. De schrijnen hebben hier de tand des tijds relatief goed doorstaan. Echter, in de 19e en 20ste eeuw werden ze meermaals met witte verf beschilderd. Onder de moderne verflaag en het eeuwenoude stof bleven de originele, middeleeuwse beschilderingen goed bewaard en bleek het mogelijk de originele stukken vrij te leggen.

Dankzij een zorgvuldig geconcipieerde en consequent doorgevoerde restauratie in de centrale restauratiewerkplaats van het Westfaalse museumambt, hebben de reliektuinen weer hun originele middeleeuwse glans. Dit werd mogelijk gemaakt door de inzet van twee instituten die het project langdurig ondersteunden: het Landschaftsverband Westfalen-Lippe (regionale fusie) en de stichting NRW Naturschutz Heimat- en Kulturpflege (NRW stichting voor het behoud van natuur, vaderland en cultuur). Samen met de stad Rheine namen zij de financiering op zich om dit zo unieke bewijs van laat middeleeuwse vroomheid weer openbaar toegankelijk te maken.

In Museum Kloster Bentlage zijn deze twee laatgotische reliektuinen te bezichtigen in een ruimte die ooit deel uitmaakte van de collegiale zaal. Om de unieke schrijnen vakkundig te preserveren is de ruimte verduisterd.